Investo në shëndetin tënd. Elemino dëmet nga ajri i ndotur në ambjentet ku jeton apo punon!

Çfarë është ndotja e ajrit?

Termi “ndotje e ajrit” i referohet lëshimit të agjentëve ndotës në ajër të cilat shkaktojnë dëme në shëndetin e njeriut dhe planetit në tërësi.

Çfarë e shkakton ndotjen e ajrit?

Ndotja më e madhe e ajrit është rezultat i aktiviteteve prodhuese dhe përdorimit të formave të ndryshme të energjisë. Kështu djegia e lëndëve fosile çliron në ajër gazra të dëmshëm dhe kimikate. Efekti që shkaktohet është një rreth vicioz ku kjo ndotje jo vetëm ndikon në ndryshimin e klimës por nga ana tjetër edhe ndryshimi i klimës përkeqëson ndotjen. Nëse marrim një shembull, ndotja që shkaktohet nga dioksidi i karbonit dhe metani ndikon direkt në rritjen e temperaturës së tokës. Ndërkohë një lloj tjetër ndotje si smogu formohet më lehtësisht në temperatura të larta duke favorizuar rrezet e dëmshme ultraviolet.

Smogu dhe bloza

Këto përbëjnë formën më të përhapur të ndotjes së ajrit. Smogu ose siç emërtohet ndonjëherë “ozoni i sipërfaqes së tokës” krijohet kur mbetjet nga djegia e karburantit ndërveprojnë me dritën e diellit. Bloza ose “lënda grimcore” përbëhet nga kimikate, dhé, tym, pluhur dhe alergjentë në formë gazi ose në formën e grimcave të ngurta të cilat përhapen në ajër. Burimet për të dyja këto janë të njëjtat. Ato vijnë nga gjithçka që përdor lëndë djegëse si qymyr, gaz apo gaz natyror. Grimcat mikroskopike të blozës qoftë në formë gazi apo të ngurtë janë veçanërisht të rrezikshme pasi mund të hyjnë në mushkri dhe nga aty të aksesojnë rrjedhën e gjakut duke ndikuar në sëmundje si bronkiti, apo mund të rezultojnë edhe në atakun e zemrës.  Smogu ndikon në irritimin e syve, fytit dhe të rrugëve respiratore duke çuar edhe në dëmtimin e mushkrive.

Ndotësit e ajrit me rrezikshmëri të lartë

Këtu klasifikohen ata agjentë ndotës të cilat kanë pasoja shumë të rënda për shëndetin madje vdekjeprurëse edhe në sasi të vogla. Janë gati 200 agjentë të tillë të identifikuar dhe të rregulluara me ligj: më të zakonshmet janë merkuri, plumbi, dioksinat dhe benzeni. Ky I fundit konsiderohet si helm dhe shkakton irritim të syve, lëkurës, mushkrive apo në afatgjatë edhe ç’rregullime të gjakut. Dioksinat të cilat gjenden kryesisht në ushqimet që hamë por edhe në ajër në sasi të vogla, ndikojnë tek mëlçia dhe kanë efekte negative në sistemin imunitar, nervor, atë endokrin si dhe në organet riprodhuese. Plumbi në sasi të mëdha mund të dëmtojë trurin e fëmijëve dhe veshkat kurse në sasi më të vogla ka ndikim në aftësinë për të mësuar dhe kapacitetin intelektual të tyre. Merkuri ndikon drjetpërdrejt sistemin nervor qëndror.

Gazrat e efektit “Serë”

Efekti serë që krijohet nga gazrat që mbajnë të bllokuar nxehtësinë e tokës në atmosferë, krijon temperatura më të larta dhe ndryshime të klimës, të cilat nga ana e tyre shkaktojnë efekte të tjera të njohura si: rritja e nivelit të deteve, kohë me mot ekstrem, vdekje nga nxehtësia si dhe krijimin e kushteve për transmetimin e sëmundjeve infektive. Studimet tregojnë se CO2 është përgjegjës për 81% të efektit serë ndërkohë që gazi i metanit është përgjegjës për 11% të saj. Edhe pse sasia e CO2 është më e madhe, metani është më i fuqishëm dhe më shkatërrues në të njëjtën kohë. Një tip tjetër i gazrave që shkaktojnë efektin serë janë edhe hidroflorokarburet, të cilat janë me mijra herë më të fuqishme se CO2 për të mbajtur të bllokuar nxehtësinë.   

Polenat dhe myku

Myku dhe alergjenët e tjerë që mund të vijnë nga pemët, bimët apo bari gjithashtu mund të qëndrojnë në ajër, kanë efekte përkeqësuese nga ndryshimet e klimës dhe mund të jenë të rrezikshme për shëndetin. Këto nuk janë të rregulluara me ligj si dhe nuk janë pasojë e veprimeve të njeriut por mund të konsiderohen gjithësesi si ndotje e ajrit dhe të ketë ndikim negative në shëndetin e njerëzve. Kështu lagështira në ambjentet ku banohet, punohet apo studiohet mund të shkaktojë myk I cili nga ana tjetër prodhon alergjenë që shpërndahen në ajër.

Edhe përhapja e polenave është përkeqësuar nga ndryshimi i klimës. Kështu bimësia që prodhon këta agjentë ndotës së ajrit janë duke u rritur dhe përhapur edhe më shumë në kushtet e një klime më të ngrohtë si dhe koha kur ato janë aktive është zgjeruar duke qënë se tashmë sezonet me kohë të ngrohtë janë bërë më të gjata. Kjo do të thotë se më shumë njerëz do të vuajnë nga bllokimi I hundëve, irritimi I syve, temperatura të larta dhe simptoma të tjera që lidhen me to.

Si është situata e ndotjes në Shqipëri?

Shqipëria renditet ndër vendet me ajër të ndotur në raportin botëror për cilësinë e ajrit. Niveli i grimcave të imta të pluhurit tejkalon normat e vendosura nga Organizata Botërore e Shëndetësisë.

Arsyeja e ndotjes vjen kryesisht nga shkarkimet e automjeteve ku problematike mbeten makinat e vjetra me motor diezel. Kontribut jo më pak të rëndësishëm në rritjen e përqëndrimit të këtyre grimcave në ajër japin kantieret e ndërtimit dhe rikonstruksioni i rrugëve. Ato janë një nga ndotësit e ajrit që shkaktojnë probleme serioze në shëndetin e njeriut.

Si mund të ndihmoni veten tuaj?

• Qëndroni sa më larg zonave me trafik të rënduar apo ku ka punime dhe rikonstruksione. Nëse keni qënë në zona të tilla, duhet të laheni dhe të lani rrobat tuaja me të shkuar në shtëpi.
• Përdorni gjithmonë krem kundra diellit, sepse rrezet ultraviolet janë gjithmonë më të dëmshme në zona ku ajri është më i ndotur duke shkaktuar dëmtim deri në kancer të lëkurës.
• Sigurohuni që abjentet ku ju banoni apo punoni të kenë cilësi të mirë të ajrit.

Falë teknologjisë ju mund të kujdeseni për cilësinë e ajrit që ju rrethon. Investoni në një pajisje të pastrimit të ajrit të cilën mund ta gjeni në Neptun. Kështu ju do të mbroheni qoftë nga ndotësit që mund të vijnë nga zona përreth jush si smogu dhe bloza ashtu edhe nga ato që krijohen nga lageshtira si myku.